W ostatnich latach świat, a wraz z nim nowe technologie przyspieszyły niczym najszybsze Ferrari podczas legendarnego wyścigu LeMans. W ferworze tych zmian człowiek w wielu kwestiach pozostał jednak taki sam. Nowe technologie, nawet te najbardziej zaawansowane, nie potrafią zatrzymać tworzącego się dystansu na linii technologia - człowiek, ale mądre - inkluzywne projektowanie i większy fokus na UX, już tak.
W tym artykule wyjaśnię, jak ugryźć nowe technologie tak, aby w pełni je wykorzystać, jednocześnie nie tworząc nowych barier w relacji z użytkownikami.
Znaczenie dostępności cyfrowej
Nowe technologie, nowe trendy, ten sam człowiek
Znakomita większość wdrażanych w ostatnich latach produktów cyfrowych, niezależnie od swojej natury i zastosowania, stawia przed użytkownikami nowe wyzwania poznawcze. Wynika to bezpośrednio z dynamicznego rozwoju technologii, dzięki któremu cały czas ulepszamy rozwiązania, dodajemy do produktów nowe funkcjonalności i imponujące efekty wizualne.
Obserwując aktualne trendy, mam nieodparte wrażenie, że od użytkowników wymaga się dziś „pełnej sprawności” w świecie online. Na przykład umiejętności szybkiego przyswajania i reakcji czy elastycznego myślenia i precyzyjnego nawigowania, ciągle i bez przerwy. Mamy dużo szczęścia, jeśli nasi użytkownicy są w stanie sprostać tak dużym wymaganiom, a co jeśli nie?
Dla części użytkowników korzystanie z najnowszych serwisów i aplikacji staje się bardzo utrudnione lub niemal niemożliwe. Zakładając, że wszystkie zmysły i zdolności użytkownika są w pełni sprawne i “włączone” przez cały czas, stwarzamy ryzyko zignorowania już nie tylko marginesu naszych odbiorców, ale ogromnej ich grupy. Grupy, która potrzebuje uwzględnienia, poprzez np. projektowanie inkluzywne.
Wszyscy jesteśmy tylko chwilowo w pełni sprawni
O ile niepełnosprawność, choć zdefiniowana na nowo, jako stan zależny nie tylko od uwarunkowań zdrowotnych jednostki, ale i od kontekstu, jest stanem stałym i niezmiennym, to wykluczenie tymczasowe może dotyczyć nas wszystkich.
Zdolności naszej percepcji zmieniają się wraz ze zmianą otoczenia, ilością przetwarzanych bodźców, wchodzeniem w nowe role oraz nieprzewidzianymi zdarzeniami losowymi. Zdolności percepcji wpływają na sposób, w jaki wchodzimy w interakcje z otaczającym nas światem. W głośnym tłumie nie słyszymy tak dobrze jak w domowym zaciszu, a w pełnym słońcu trudno nam odczytać treści na ekranie telefonu czy tabletu. Przytłaczający, pełen wyzwań dzień może spowodować przeciążenie sensoryczne. To, co jest dla użytkownika użyteczne, bezpieczne i funkcjonalne, stale się zmienia.
Piękno ograniczeń
Projektowanie dla osób z trwałą niepełnosprawnością może wydawać się znaczącym ograniczeniem. Spójrzmy na to jednak z drugiej strony. Posłużę się przykładem -new spędzamy większość dnia wykonując wszystkie czynności jedną ręką. Czy nie zbliża nas to do doświadczenia osoby ze złamaniem w nadgarstku lub niedowładem ręki? Dostarczając projekty stworzone z myślą o osobach z trwałą niepełnosprawnością, korzyści może odnieść także osoba z tymczasowym ograniczeniem - w tym przypadku młody rodzic. Zaprojektowane w ten sposób produkty, mogą w rzeczywistości przynieść korzyści znacznie większej grupie osób niż pierwotnie zakładaliśmy.
Projektowanie z uwzględnieniem pełnego zakresu ludzkiej różnorodności nazywane jest projektowaniem inkluzywnym - włączającym. Oznacza ono nie tylko włączanie - uwzględnianie różnych możliwości percepcji, ale i uczenie się od osób o różnych zdolnościach i perspektywach. Projektując inkluzywnie uwzględnia się więc różne drogi osiągnięcia celu, aby każdy użytkownik mógł uczestniczyć w doświadczeniu z poczuciem przynależności.
Odpowiedzialny proces projektowy
Ludzie uczą nas otwartości, a produkty, które projektujemy postrzegają i doświadczają z bardzo różnych perspektyw. Jako niejednorodna grupa, mają niesamowite możliwości do przystosowywania się do różnych sytuacji. Dlatego zrozumienie, dlaczego i w jaki sposób ludzie bywają wykluczani, daje nam możliwość podjęcia odpowiednich kroków w kierunku projektowania sprzyjającego włączeniu społecznemu.
Projektowanie z uwzględnieniem ograniczeń to po prostu dobre projektowanie. Działa ono w całym spektrum powiązanych umiejętności, łącząc różne osoby ze zbliżonym celem/ potrzebą, o różnych, indywidualnych możliwościach percepcji. Naszym celem jest tworzenie doświadczeń, które jednoczą i uwzględniają tę indywidualność.
Dostępność to już nie opcja
W Polsce i Unii Europejskiej wytyczne dotyczące dostępności cyfrowej dla sektora publicznego określa dyrektywa z 4 kwietnia 2019 o dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych, wraz z dyrektywą wspierającą - EU Web Accessibility Directive 2016/2102.
W sektorze prywatnym stosowanie dostępności cyfrowej definiuje i reguluje EAA – European Accessibility Act, z wsparciem powyższych dokumentów.
EAA to dokument stworzony z potrzeby uspójnienia różnych standardów i praw dotyczących dostępności produktów i usług cyfrowych w krajach UE. W Polsce zacznie oficjalnie obowiązywać już 28 lipca 2025 r- w odniesieniu do wszystkich nowo wprowadzanych produktów. 30 lipca 2030 r. .
Wytyczne dla sektora prywatnego w całej UE, zgodne z EAA dotyczą w szczególności:
- komputerów i systemów operacyjnych,
- bankomatów i maszyn biletowych,
- smartfonów i tabletów,
- telewizorów, dekoderów i innych urządzeń związanych z cyfrową dystrybucją telewizyjną,
- usług i urządzeń telekomunikacyjnych,
- usług związanych z transportem publicznym,
- usług bankowych,,
- e-Booków i e-czytników,
- numerów alarmowych,
- e-commerce'u..
EAA obejmuje wszystkie usługi i produkty działające wewnątrz UE, bez względu na to, gdzie zostały wytworzone.
Jakie wytyczne zawarte w EAA należy uwzględnić weryfikując dostępność produktu?
Lista jest obszerna, poniżej przedstawiam więc najważniejsze wytyczne - skrótowo określone jako ZASADA POUR (Perceivable, Operable, Understandable, Robust. Rozszyfrujmy ten skrót, a wszytko stanie się klarowne.
Perceivable (postrzegalne)
Tu przede wszystkim ustawodawca skupia się na zapewnieniu tekstowych alternatyw dla nie-tekstowych elementów interfejsów oraz stosowaniu czytelnych rozwiązań przy projektowaniu układu treści i strony graficznej produktu, w szczególności:
1. Umieszczanie tekstów alternatywnych na grafikach i elementach nawigacji (z opisem dokąd prowadzą).
2. Zapewnienie transkrypcji i napisów dla materiałów audio/ video, z umożliwieniem odtwarzania za pomocą klawiatury.
3. Zapewnienie alternatywnych kanałów dla plików multimedialnych.
4. Umożliwienie prezentowania treści w uproszczonym layoucie, w dowolnej orientacji ekranu, w powiększeniu do 200%, a także z wykorzystaniem czytnika ekranów - bez utraty treści i funkcjonalności.
5. Opisy dla inputów - dokładne instrukcje na temat danych jakie trzeba wprowadzać w inpucie, wraz z podaniem informacji o wymaganym formacie.
6. Stosowanie odpowiednich kontrastów, kolorów, czytelnych elementów nawigacji.
7. Publikowanie tekstów w czytelny sposób, czyli z podziałem na nagłówki, paragrafy, listy, a tytuły stron powinny być unikalne i wprost informować o treści podstrony, na jakiej znajduje się użytkownik
Operable (funkcjonalne)
Ta zasada związana jest głównie z umożliwieniem odczytywania treści za pomocą czytników ekranu, bez utraty funkcjonalności i zawartości. Należy też pamiętać o odpowiednim zaprojektowaniu nawigacji, czytelnym budowaniu formularzy oraz o innych dobrych praktykach w ramach tego zagadnienia:
1.Zapewnienie pełnej obsługi za pomocą klawiatury i czytników ekranu.
2. Stosowanie ułatwień nawigacji, wyszukiwania i określania miejsca, w którym znajduje się użytkownik oraz nawigacja spójna i niezmienna w obrębie całego produktu, dostępna z poziomu klawiatury.
3. Ułatwienia dotyczące innych metod wprowadzania treści i nawigowania (gesty, głos).
4. Formularze – w tym formularz wyszukiwarki, powinny być zbudowane zgodnie ze standardami, z właściwymi opisami wszystkich pól formularzy i przycisków.
5. Odnośniki, przekierowania, linki nie mogą otwierać się bez ostrzeżenia.
Understandable (zrozumiałe)
W tym przypadku mówimy o interfejsie aplikacji czy systemu jaki tworzymy, który powinien być intuicyjny i łatwy do zrozumienia dla wszystkich użytkowników, bez względu na to w jaki sposób go czytają. Większość wytycznych w tym temacie dotyczy:
1. Konieczności przekazywania klarownych instrukcji i informacji zwrotnych od systemu.
2. Nawigacja powinna być przewidywalna i spójna w obrębie całości.
Robust
Ostatecznie, usługa czy produkt, który projektujemy musi być solidny, czyli dostosowany do różnych poziomów zaawansowania użytkowników:
1. Opracowanie treści w taki sposób, aby użytkownicy z różnym poziomem doświadczenia i o różnych wymaganiach, mogli z nich na równi korzystać.
2. Pliki do pobrania również muszą być dostępne - struktura, która pozwala na szybkie przeskanowanie dokumentu oraz możliwość obsługi przez czytnik ekranów.
Rozwiązania w zakresie dostępności cyfrowej - projektowanie sprzyjające włączeniu społecznemu
W UX Lab lubimy takie wyzwania ????. Z uwagą i otwartością wyłapujemy wszystkie UX-owe nowości, uczymy się na swoich doświadczeniach projektowych i zawsze uwzględniamy pełną różnorodność potrzeb i możliwości naszych użytkowników. Dzięki temu przyczyniamy się do tworzenia bardziej sprawiedliwego świata online, dostępnego i zrozumiałego dla wszystkich zaangażowanych w proces. Uważamy, że to jedno z naszych podstawowych zadań jako projektantów.
Dzięki takiemu podejściu nie tylko “otwieramy” nasze produkty dla większej ilości osób, o szerszym zakresie umiejętności, ale przede wszystkim tworzymy produkty odzwierciedlające zmienną naturę człowieka. Chcemy, aby nasze projekty odzwierciedlały tę naturalną różnorodność i odpowiadały na współczesne wyzwania wszystkich potencjalnych użytkowników. Rezultatem tych starań są nasze usługi i rozwiązania technologiczne, które sprzyjają włączeniu społecznemu
Zgodnie z naszą misją, w Ailleron tworzymy łatwe i przyjemne doświadczenia finansowe dla każdego. U nas projektowanie inkluzywne i tworzenie dostępnych rozwiązań to standard, który działa.
Masz jakiś proces, rozwiązanie albo usługę do rozpracowania? Polecamy się!
Źródła:
- Przewodnik Inclusive 101 (microsoft.design)
- Jak użytkownicy czytników ekranu piszą i kontrolują urządzenia mobilne (nngroup.com)
- Czy Twój bank jest gotowy na nowe standardy dostępności cyfrowej?
- Europejski akt o dostępności (EAA) - co jest i kogo dotyczy? - Infor.pl
- Animować, czy nie animować? - Kinaole
- 10 Heurystyk użyteczności dla projektowania interfejsu użytkownika (nngroup.com)
FAQ
1. Co to jest inkluzywne projektowanie?
Projektowanie inkluzywne – inaczej projektowanie włączające, uwzględnia różnorodność wymagań i potrzeb wszystkich użytkowników. Wybierając to podejście, dążymy do stworzenia produktów, które są dostępne i użyteczne dla wszystkich, niezależnie od umiejętności, wieku czy pochodzenia. Obejmuje ono projektowanie z myślą o dostępności fizycznej, sensorycznej, poznawczej i emocjonalnej, aby zapewnić pełne uczestnictwo i równość szans dla wszystkich użytkowników.
2.Jak w projektowaniu UX stosować zasadę POUR?
Zasada POUR to skrótowe określenie wytycznych dotyczących zapewnienia dostępności rozwiązań cyfrowych (Perceivable, Operable, Understandable, Robust). Chodzi tu przede wszystkim o dbałość, aby tworzone rozwiązania były intuicyjne, proste w obsłudze, użyteczne i zrozumiałe dla różnorodnych grup odbiorców. Zasada ta w największym skrócie sprowadza się do zapewnienia dostępu do tworzonych produktów dla wszystkich użytkowników, niezależnie od ich umiejętności.
3. Najważniejsze rzeczy, jakie warto zapamiętać po przeczytaniu tego artykułu
Dostępność w cyfrowym świecie pełnym nowych technologii jest kluczowym aspektem, który należy uwzględniać, już od samego początku procesu projektowego. Zapewnienie dostępności to nie tylko wymaganie etyczne, ale i obowiązek, regulowany prawnie w sektorze publicznym. W sektorze prywatnym przepisy zaczną obowiązywać od lipca przyszłego roku.
Odkryj przyjazną ścieżkę ku standardom WCAG!
O autorze
Projektantka UX z wszechstronnym doświadczeniem w branży FinTech. Tworzy przejrzyste i intuicyjne rozwiązania, które ułatwiają korzystanie z usług finansowych. Jej praca opiera się na solidnym zrozumieniu potrzeb użytkowników oraz dogłębnej znajomości trendów i najlepszych praktyk w dziedzinie UX.